site en polonais
         
 
Biografia
Artykuły
Poezja
Fotografie
Bibliografia
Linki
Kontakt
 
 
 
 

Maria Aniela Fedecka z domu Krzywiec, urodzona w Moskwie, zmarła w Warszawie 21 grudnia 1977 r.

Wychowana w środowisku inteligenckim (w Grodnie), studiowała medycynę, ale właściwym żywiołem i powołaniem jej życia, w czym znalazła oparcie u swego męża Stanisława, było spieszenie z pomocą, moralną i materialną, ludziom dyskryminowanym społecznie, ekonomicznie i politycznie.

W środowisku wileńskim, z którym głównie była związana przed 1945 r., byli to często ludzie lewicy, w latach okupacji niemieckiej w Wilnie - Żydzi, a w Lebiodzie (dom rodzinny jej męża w okolicach Lidy) - cierpiąca biedę ludność chłopska. Niezwykle ofiarna pomoc, której Maria Fedecka udzielała, ratując życie wielu dzieciom i rodzinom żydowskim, została uczczona w 1987 r. przez Yad Vaszem zasadzeniem w Jerozolimie drzewka jej pamięci oraz dyplomem honorowym i medalem "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata".

W pamięci tych którzy ją znali w różnych okresach jej życia pozostała człowiekiem wielkiej odwagi i czujności moralnej, postrzegając na każdym kroku ludzką krzywdę. W swoim postępowaniu niekonwencjonalna i niekonformistyczna (nie należała do żadnej partii politycznej), Maria Fedecka działała zawsze wedle własnych zasad, reagując natychmiastową pomocą.

Zapytana po wojnie czy była świadoma zagrożenia własnych dzieci w wyniku jej działalności w czasie okupacji, odpowiedziała w charakterystyczny dla siebie sposób: "jakże miałam nie narażać ich, skoro obok ginęły inne dzieci, żydowskie". Biorąc udział w pracach repatriacyjnych w Wilnie w 1945 roku starała się ratować młodzież zagrożoną więzieniem i wywózką do ZSRR.

Po wyjeździe z Wilna mieszkała głównie na Wybrzeżu i tu w 1947 roku zainicjowała wraz ze Zdzisławem Grabskim i Michałem Pankiewiczem Ligę do Walki z Rasizmem (szybko zlikwidowaną z racji politycznych) skupiającą niewielki krąg polskiej inteligencji, która w prowokacjach antysemickich (wypadki kieleckie i inne) i postawach nacjonalistycznych widziała zagrożenie odnowy moralnej.


Warszawa, 21.01.2004

Dr. Elżbieta Grabska-Wallis(1930-2004)
historyk sztuki, Uniwersytet Warszawski

Wniosek do Yad Vaszem o odznaczenie Marii Fedeckiej z własnej inicjatywy złożyli Mala i Benek Lasmanowie z Jerozolimy. I to oni także zajęli się koniecznymi formalnościami.
(przyp. B.i J.Bruner)